Burada derlediğim bilgilerin en uzak olanı 1925’li yıllar. Yani eski adıyla Dere Kasabası İlkokulu’nun açıldığı 1925 yılından günümüze ayrıntılar. Öğrendiklerimi aktaranlar da aşağı yukarı bu yıllarda doğmuş olanlar. Bu sebeple daha eskiye ulaşma imkanımız olmuyor.

Kendisine “İkinci Şef” payesi veren İnönü’nü zamanında din öğretimi yasaktı. Bu dönemlerde çocuklara Kur’an öğreten, dini bilgiler veren, herkes tarafından sayılan bazı hocaefendiler, “perşembelik” parasına ve doğrusu “jandarmaya yakalanmak” pahasına hizmet vermişler. O günlerin çocuk, şimdilerin ihtiyarlarına kulak verdiğinizde ne kadar perişan zamanlar yaşandığını öğrenebilirsiniz. Bakalım kimlermiş bu efendiler:

1.Hacı Hatıbın Mustafa Efendi:

Hacı Hatıplar sülalesinden olan Mustafa Efendi, medrese denilen eski okulun bulunduğu yerde Kur’an ve ilmihal bilgileri okutmuş. 1945’li yıllarda yaklaşık 75 yaşında olan bu hoca, halim selim huylu, boylu poslu biriymiş. 50 kadar öğrencisi olurmuş.

2.Hasan Efendi:

Şakireler’den olan hoca, jandarmanın takip yıllarında bir göz odada Kur’an okutur, hizmetine karşılık olarak her gün bir odun parçası ve Perşembe günleri perşembelik alırmış. Aşırı disipliniyle bilinen Hasan Efendinin de 25 kadar öğrencisi olurmuş.

3.Vehbi Efendi:

Dere camilerinin vaizi, halkın müftüsü olan Vehbi Efendi’nin babası da Abdullah Efendi de hoca imiş. Medreseli olan hoca askerde yedek subaymış. Güler yüzlü ve saygı duyulan biriydi hatırladığım kadarıyla.

4.Değirmenlilerin Hasan ve Mevlüt Efendiler:

Hasan Efendi Dipsokak Camii imamlığı yapmış. Medreseden mezun olduğundan askerliğini yedek subay olarak yapmış. Kardeşi Mevlüt Efendi ise güzel sesi ile tanınır, Aşıklar Camii’nde imamlık yaparmış.

5.Ali Efendi Hoca (Elmas): Çocukluğumuzun Cami Kebir’inin imamıydı. 1330 doğumlu olan Ali Efendi öğrenci de okuturdu.

6.Sabri Hoca (Dereli): 1932 doğumlu olan hoca önceki diğerleri gibi vefat etti. O da öğrenci okuturdu. Son görev yeri Gümanas Camii idi.